SA LIKOD NG PINTO NG BODEGA, DOON NATUTULOG ANG APO KO—AT AKO ANG PINAKA-MATANDANG TAONG HINDI KAYANG IPAGKALOOB SA KANYA ANG HIGIT PA
Ako si Lolo Ernesto, 72 taong gulang.
Sa edad kong ito, dapat pahinga na ang katawan.
Dapat tahimik na ang buhay.
Pero gabi-gabi,
binubuksan ko ang pintong iyon—
at doon ko nakikita ang katotohanang hindi ko matakasan.
ANG BATA SA SAHIG
Sa loob ng maliit naming bodega,
natutulog ang apo kong si Miguel, 7 taong gulang.
Walang kama.
Walang kumot.
Isang karton lang sa sahig,
isang unan na manipis,
at katawan na nakabaluktot sa lamig.
Hindi siya nagrereklamo.
Hindi siya umiiyak.
Masakit iyon.
Mas masakit kaysa gutom.
ANG SUSI SA AKING KAMAY
Hawak ko ang susi ng pinto.
Isang simpleng bakal—
pero parang libong kilo ang bigat.
Isang hakbang lang sana,
pwede ko siyang dalhin sa kwarto ko.
Pero wala na ring espasyo roon.
Wala na ring lakas ang katawan ko
para humanap pa ng mas maayos.
Tinitingnan ko siya habang natutulog.
At sa bawat paghinga niya,
parang tinatanong ako ng mundo:
“Lolo… sapat ka na ba?”
ANG MGA MAGULANG NA NAWALA
Maaga naming nawala ang mga magulang ni Miguel.
Isang aksidente.
Isang tawag sa telepono.
Isang katahimikan na hindi na naibalik.
Simula noon,
ako na ang naging lahat sa kanya.
Lolo.
Ama.
Ina.
Tagapagtanggol.
Kahit ang totoo—
ako ang pinakamahina.
ANG MGA GABING WALANG LAMAN ANG LAMESA
May mga gabing tinapay lang ang hapunan.
May mga gabing tubig lang ang panlinlang sa sikmura.
Kapag tinatanong niya:
“Lolo, busog ka na po ba?”
Ngumiti lang ako.
“Oo, anak.”
Kahit nanginginig ang tiyan ko sa gutom.
ANG PANALANGIN SA MADILIM
Tuwing gabi,
tumatayo ako sa pintuan ng bodega.
Tahimik.
Madilim.
At doon ako nagdarasal:
“Diyos ko…
huwag niyo pong hayaan
na lumaki siyang galit sa mundo.”
Hindi ko hinihiling ang yaman.
Hindi ko hinihiling ang ginhawa.
Isang bagay lang:
na huwag niyang maramdaman
na pabigat siya.
ANG GABING AKALA KO AY HULI NA
Isang gabi,
napansin kong mababaw ang hinga niya.
Mainit ang noo.
Namumutla ang mukha.
Kinarga ko siya kahit masakit ang likod ko.
Tumakbo ako sa klinika.
Sabi ng doktor:
“Malnourished ang bata.
Kailangan niya ng maayos na pagkain…
at pahinga.”
Pumikit ako.
Pareho kaming kulang.
ANG LIHAM NA HINDI KO INAASAHAN
Ilang araw pagkatapos,
may dumating na sobre.
Mula sa isang foundation.
May nakapansin daw sa kalagayan namin.
May tumulong.
May nagmalasakit.
Hindi ko alam kung sino.
Hindi ko na rin inusisa.
Umiyak lang ako.
ANG BAGONG UMAGA
Ngayon,
may maliit na kama na si Miguel.
May kumot.
May ilaw.
Hindi marangya.
Hindi perpekto.
Pero sapat.
At tuwing tinitingnan ko siyang natutulog,
alam kong kahit hindi ko naibigay ang lahat—
naibigay ko ang hindi nabibili ng pera:
hindi ko siya iniwan.
EPILOGO
Minsan,
ang tunay na kayamanan
ay hindi ang kaya mong ibigay—
kundi ang pinili mong akuin
kahit wala ka nang natitira.
At kung may isang batang natutulog nang payapa dahil sa’yo—
hindi ka mahirap.
Ikaw ay bayani.
ARAL NG ISTORYA
May mga batang natutulog sa sahig,
pero lumalaki sa pagmamahal.
At may mga matatandang pagod na ang katawan,
pero hindi kailanman sumuko ang puso.
